Jarosław Szymański, Robert Pochyluk

Informacje o propozycji zmiany Dyrektywy IPPC

Istota proponowanych zmian - Ogólne informacje o zmianach zawartych w nowym akcie prawnym

Projekt dyrektywy IPPC-bis łącząc zapisy wymienionych wyżej dyrektyw wprowadza zmiany w zapisach pochodzących z każdej z nich. Zatem tekst pochodzący z siedmiu dyrektyw zostaje sprowadzony do tekstu zawartego w jednej dyrektywie - z jednoczesnym wprowadzeniem zmian. Warto jeszcze raz podkreślić, że pod hasłem zmiany dyrektywy IPPC - w sposób bardzo istotny zmieniane są przepisy kilku innych dyrektyw.

Zmiany te mają charakter porządkujący (oczywisty w przypadku łączenia kilku odrębnych aktów prawnych w jeden akt prawny), jednak w wielu obszarach wprowadzono istotne zmiany merytoryczne (wynikające z intencji Komisji Europejskiej rozszerzenia i zaostrzenia wymagań ochrony środowiska).

Zmiany merytoryczne odnoszą się do:

• kwestii formalnych, dotyczących wszystkich instalacji objętych dyrektywą,
• konkretnych wymagań technicznych i emisyjnych związanych z ochroną środowiska i dotyczących konkretnych rodzajów instalacji.

Działania uzupełniające mają na celu uzupełnienie pojętych podstawowych działań naprawczych tak aby doprowadzić do przywrócenia stanu elementów przyrodniczych i ich funkcji.

Zmiany formalne

1. Poszerzenie w stosunku do obecnej dyrektywy IPPC zakresu stosowania instrumentu przeciwdziałania zanieczyszczeniom, jakim jest najlepsza dostępna technika. Wykaz instalacji, które podlegają przepisom dyrektywy IPPC zawarty jest w załączniku I do tej dyrektywy. Został on przeniesiony na grunt polski w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 2002 roku. Wykaz w dyrektywie IPPC-bis został uzupełniony o kilka rodzajów instalacji. Szczególnie istotna jest tu propozycja objęcia wymaganiami dyrektywy IPPC-bis instalacji spalania paliw o mocy od 20 MW. Dotychczas wymagania te dotyczyły instalacji o mocy od 50 MW. Przyjęcie Dyrektywy IPPC-bis w jej obecnym kształcie oznaczałoby, że wymagania najlepszych dostępnych technik będą odnosić się również do instalacji o mocy 20 MW.
   
2. Wprowadzenie obowiązku badania gruntu i wód gruntowych. Zanieczyszczenie gruntu lub wód gruntowych jest tym obszarem zanieczyszczeń, które w wielu krajach faktycznie nie są wystarczająco rzetelnie obejmowane analizą w przypadku występowania o pozwolenia zintegrowane (pozwolenia wynikające z dyrektywy IPPC). W dyrektywie IPPC-bis wprowadzono zatem obowiązek analizowania stanu gruntu i wód gruntowych. W uzasadnionych przypadkach badania te nie będą musiały być wykonywane, gdyż odpowiedni fragment artykułu 23 dyrektywy IPPC-bis brzmi następująco: „W przypadku, gdy działalność obejmuje wykorzystanie, produkcję lub uwalnianie substancji niebezpiecznych, powodującą możliwość skażenia gleby i wód gruntowych na terenie instalacji, przed rozpoczęciem eksploatacji instalacji lub przed uaktualnieniem pozwolenia na instalację operator przygotowuje sprawozdanie bazowe. Sprawozdanie zawiera dane ilościowe niezbędne do ustalenia początkowego stanu gleby i wód gruntowych.”, przy czym przez sprawozdanie bazowe rozumie się „dane ilościowe dotyczące stanu skażenia gleby i wód gruntowych substancjami niebezpiecznymi”. A zatem prowadzący instalację, który wykaże, że jego działalność nie wiąże się z tym zagrożeniem, będzie miał możliwość niesporządzania sprawozdania bazowego. Niepewność co do ostatecznego kształtu obowiązków wynikających z tego zapisu wypływa z faktu, że do wykonawczych prerogatyw Komisji zaliczono ustanowienie kryteriów dotyczących treści sprawozdania bazowego.
   
3. Zwiększenie znaczenia BREFów przy określaniu warunków pozwoleń. Według dyrektywy IPPC-bis dopuszczalne wielkości emisji określane w pozwoleniach zintegrowanych powinny być zgodne z wartościami podanymi w dokumentach referencyjnych BAT (BREF). W drodze odstępstwa organy wydające pozwolenie mogłyby ustalić wielkości dopuszczalne emisji przekraczające poziomy emisji powiązane z najlepszymi dostępnymi technikami zgodnie z opisem BREF, jednak byłoby to możliwe jedynie w wyjątkowych sytuacjach i musiałoby znaleźć mocne uzasadnienie. W dyrektywie IPPC-bis znajduje się upoważnienie dla Komisji do ustanowienia kryteriów udzielania wyżej wymienionych odstępstw. Wydaje się, że kryteria te mogą stać się jednym z kluczowych wyznaczników praktyki stosowania tego nowego, proponowanego przepisu. Na obecnym etapie rozpatrywania propozycji Komisji dostępny jest jednak jedynie tylko tekst proponowanej dyrektywy, w związku z tym trudno ocenić, jak bardzo nowy przepis usztywni wymagania dla przemysłu. Opisana propozycja wskazuje na tendencję do ograniczenia elastyczności w podejmowaniu decyzji o dozwolonej wielkości emisji. Stanowi to odejście od zasady przeprowadzania oceny kosztów i korzyści środowiskowych i ekonomicznych oraz brania pod uwagę właściwości technicznych przedmiotowej instalacji, jej położenia geograficznego i lokalnych warunków środowiskowych. Zasada ta przestaje obowiązywać i staje się regułą możliwą do stosowania w drodze wyjątku. Natomiast dokumenty referencyjne BREF stają się coraz mniej wytycznymi, a coraz bardziej wymaganiami o charakterze obligatoryjnym.
   
4. Wprowadzenie obowiązku corocznych kontroli instalacji objętych projektem dyrektywy. Dyrektywa wprowadza obowiązek corocznych kontroli instalacji IPPC. Będzie można odejść od tej zasady po sporządzeniu analizy ryzyka poszczególnych instalacji i ocenie zagrożeń dla środowiska. Jeśli z tej oceny wynikałaby możliwość zmniejszenia częstotliwości kontroli - wówczas byłoby to możliwe. Dyrektywa pozostawia Komisji Europejskiej prawo do ustanowienia kryteriów dotyczących oceny zagrożeń dla środowiska, która może prowadzić do zmniejszenia częstotliwości kontroli. W zależności od przyjętych kryteriów - różne mogą być praktyczne konsekwencje zapisów dyrektywy IPPC-bis.
   
5. Wprowadzenie nowych obowiązków sprawozdawczych dla prowadzących instalacje objęte dyrektywą IPPC-bis. Wychodząc ze słusznego założenia, że obecnie przedsiębiorcy obarczeni są wieloma obowiązkami sprawozdawczymi, które w dużej mierze nachodzą na siebie i wiążą się z przekazywaniem tożsamej informacji - w dyrektywie IPPC-bis zaproponowano ujednolicenie systemu sprawozdawczości wynikającego z siedmiu, uwzględnianych w dyrektywie IPPC-bis dyrektyw. Nie uwzględniono jednak np. sprawozdawczości wynikającej z systemu Krajowych Rejestrów Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (PRTR) będących częściami składowymi rejestru europejskiego.
   
6. Oddanie wielu istotnych rozstrzygnięć do późniejszego ustalenia przez Komisję Europejską. Jak wynika to już z wyżej zacytowanych przykładów (a jest ich w dyrektywie IPPC-bis więcej) wiele kwestii szczegółowych zostawia się do rozstrzygnięcia Komisji. Dyrektywa przyznaje Komisji uprawnienia wykonawcze w wielu ważnych obszarach, o czym mowa jest m.in. w artykułach 14, 17, 23, 25, 30, 37, 43, 68 dyrektywy IPPC-bis. Uniemożliwia to definitywną ocenę niektórych propozycji zawartych w dyrektywie, gdyż pewne aspekty decydujące o ocenie mają się dopiero rozstrzygnąć na drodze realizacji uprawnień wykonawczych Komisji Europejskiej.