Magdalena Kiejzik-Głowińska, Zenon Tederko

Wycena szkód w środowisku naturalnym - aspekty stosowania metod ekwiwalentności zasobów

Wprowadzenie

Obowiązująca od 30 kwietnia 2007 roku ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2007 roku Nr 75 poz. 493), transponująca do polskiego porządku prawnego ustalenia tzw. dyrektywy „szkodowej” nakłada nowe obowiązki na podmioty korzystające ze środowiska, które stwarzają ryzyko szkody w środowisku, ale również na każdą inną działalność, która może spowodować szkodę w odniesieniu do gleb, wód oraz bioróżnorodności (gatunków i siedlisk chronionych). Przepisy stosuje się zarówno w sytuacji wystąpienia szkody, jak również bezpośredniego zagrożenia szkodą.

Stosowanie dyrektywy „szkodowej” nastręcza wielu problemów, nie tylko w Polsce gdzie z dużym opóźnieniem pojawiły się przepisy wykonawcze, ale również w innych krajach Unii Europejskiej. Szczególnie trudne wydaje się zastosowanie dyrektywy w stosunku do chronionych gatunków i siedlisk, ponieważ nie ma dla nich norm jakości do których można by się odwołać, tak jak ma to miejsce w przypadku zanieczyszczenia gleb i wód. Od 1 lipca br. obowiązuje rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 czerwca 2008 r. w sprawie rodzajów działań naprawczych oraz warunków i sposobów ich prowadzenia (Dz. U. Nr 103, poz. 664), które - za załącznikiem II dyrektywy „szkodowej” - wprowadzają kryteria działań naprawczych, opartych przede wszystkim na dążeniu do „…osiągnięcia podobnego stanu elementów przyrodniczych lub ich funkcji…”.

Dyrektywa oraz ustawa, a w ślad za nią wyżej wymienione rozporządzenie, wprowadza rozróżnienie na trzy rodzaje działań naprawczych, które powinny zostać niezwłocznie podjęte w razie wystąpienia szkody środowiskowej:

• podstawowe,
• uzupełniające,
• kompensacyjne.

Działania uzupełniające mają na celu uzupełnienie pojętych podstawowych działań naprawczych tak aby doprowadzić do przywrócenia stanu elementów przyrodniczych i ich funkcji.

Kompensacyjne działania naprawcze mają natomiast za zadanie skompensowanie szkody przejściowej wynikającej z utraty funkcji i usług ekosystemów na rzecz środowiska naturalnego (w tym gatunków), a także ludzi, jakie nastąpiły w środowisku w okresie trwania szkody oraz w okresie, kiedy podjęto podstawowe oraz uzupełniające działania naprawcze, a środowisko „dochodzi” do stanu sprzed szkody.

Cytowane rozporządzenie niestety nie dość precyzyjnie oddaje istotę działań kompensacyjnych, podając, że „kompensacyjne działania naprawcze powinny spowodować, wykraczającą poza przywrócenie do stanu początkowego albo przybliżonego do stanu początkowego, albo wykraczającą poza osiągnięcie podobnego stanu elementów przyrodniczych lub ich funkcji, poprawę stanu elementów przyrodniczych lub ich funkcji”.

Ocena szkód w środowisku i ustalanie niezbędnych działań naprawczych napotyka w praktyce na wiele trudności. Mając to na uwadze, Komisja Europejska sfinansowała realizację dwuletniego (2006 - 2008) projektu znanego pod nazwą REMEDE, mającego na celu opracowanie metodyki oceny szkód i wyceny działań naprawczych metodami ekwiwalentności zasobów oraz opracowanie przewodnika metodycznego jako pomocy dla krajów członkowskich UE. W pracach wykorzystano zaawansowane doświadczenia Stanów Zjednoczonych, a także szeregu krajów unijnych. W trakcie realizacji projektu wykonano również kilkanaście studiów przypadku w krajach UE.