Mariusz Kistowski

Programy ochrony środowiska województw - przegląd dokumentów z lat 2001-2005. Część II

Część zadaniowa POŚ rozpoczyna się z reguły od sformułowania nadrzędnego celu tworzonego programu. Wydawałoby się, że cel ten jest wspólny dla wszystkich regionów i powinien on w szczególności dotyczyć poprawy jakości środowiska, poprzez intensyfikację działań w zakresie ochrony środowiska i sprzyjanie zrównoważonemu rozwojowi województw. Jednak analiza treści tych celów wskazuje, że już na poziomie tak ogólnym, podejście autorów programów do celu, w jakim są one sporządzane, wykazuje znaczne zróżnicowanie. W związku z tym należy uznać, że ich przegląd i ocena są zasadne, jako jeden z elementów ogólnej oceny jakości POŚ województw. Cel nadrzędny sformułowano w 12 z 16 analizowanych programów ochrony środowiska. Został on pominięty w dokumentach dla województw: mazowieckiego, opolskiego, świętokrzyskiego i wielkopolskiego. Celowi nadrzędnemu nadano w programach różne nazwy. Nazwę stosowaną powyżej użyto w czterech programach (lubuskie, małopolskie, podkarpackie, pomorskie). Inne używane terminy to: cel długoterminowy (dolnośląskie, lubelskie, śląskie), cel główny lub podstawowy (kujawsko-pomorskie, łódzkie, zachodniopomorskie), cel strategiczny (warmińsko-mazurskie), misja (podlaskie). Za względnie poprawne można uznać cele nadrzędne określone w POŚ województwa pomorskiego i zachodniopomorskiego. Kontrowersyjne są cele sformułowane w ośmiu programach. Całkowicie nie do przyjęcia są cele określone w dokumentach dla regionów kujawsko-pomorskiego i podkarpackiego.

Programy ochrony środowiska zawierają znaczną liczbę propozycji różnorodnych celów, działań i zadań, które wprost lub pośrednio powinny służyć spełnieniu potrzeb ochrony środowiska. Ze względu na ich zróżnicowanie, aby możliwe było usystematyzowanie wskazań formułowanych w POŚ, pogrupowane one zostały w 34 pola działań w zakresie ochrony środowiska. Łącznie, w 16 analizowanych programach, na wszystkich poziomach sformułowano nieco ponad 5 500 ustaleń dotyczących proponowanych działań w zakresie ochrony środowiska. Na poziomie II - celów szczegółowych, było ich około 250, najmniej w województwie mazowieckim (7), najwięcej w opolskim (19). Na poziomie III kierunków działań, sformułowano łącznie niespełna 500 wskazań, najmniej w podlaskim (14 - bez uwzględnienia gospodarki odpadami), a maksymalną liczbę w opolskim (51 - także bez działań w zakresie gospodarki odpadami). W programie kujawsko-pomorskim i łódzkim grup działań tego poziomu w ogólne nie sprecyzowano. Poziom IV - działań, obejmuje łącznie blisko 1 100 zaleceń w 10 programach, w których został on uwzględniony. Nie wskazano ich w programach: kujawsko-pomorskim, lubuskim, małopolskim, podlaskim, pomorskim i świętokrzyskim. Na tym poziomie najmniej działań wymieniono w programie śląskim (42), a najwięcej w opolskim (164 - bez zadań w zakresie gospodarki odpadami). Następny poziom V został uwzględniony we wszystkich województwach. Łącznie sformułowano na nim blisko 3 700 wskazań, w tym około 1 650 średnio- lub długoterminowych oraz ponad 2 000 krótkoterminowych w czteroletnim horyzoncie czasowym. Najwięcej działań długookresowych podano w programie podkarpackim (310), a krótkoterminowych w lubelskim (206). Tam gdzie nie dokonano podziału ustaleń tego poziomu na dwa horyzonty czasowe, najwięcej wymieniono ich w opolskim (309 - bez gospodarki odpadami). Rezultaty rodzajowej analizy tych zadań i przedsięwzięć w układzie województw wykazały, że pierwsze dziesięć grup pod względem liczebności tych wskazań, obejmuje następujące pola:

1. ochrona jakości i zasobów wód powierzchniowych i podziemnych (łącznie 651 zadań - 16,77% ich ogółu),
2. poprawa jakości (ochrona) powietrza atmosferycznego i przeciwdziałanie zmianom klimatu (435 zadań - 11,86%),
3. ochrona przyrody (różnorodności biologicznej i krajobrazowej) (368 zadań - 10,03%),
4. ograniczenie negatywnego oddziaływania odpadów na środowisko (344 zadania - 9,38%),
5. ochrona zasobów leśnych i gospodarka łowiecka (232 zadania - 6,32%),
6. podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa poprzez edukację (223 zadania - 6,08%),
7. ochrona zasobów kopalin przez ich racjonalne wykorzystanie i gospodarkę surowcami naturalnymi (164 zadania - 4,47%),
8. zmniejszanie uciążliwości hałasu i ochrona przed hałasem (155 zadań - 4,23%),
9. ograniczenie występowania nadzwyczajnych zagrożeń środowiska i poważnych awarii przemysłowych (138 zadań - 3,76%),
10. ochrona powierzchni ziemi i gleb oraz rekultywacja terenów zdegradowanych (131 zadań - 3,57%).